Η προσχολική ή νηπιακή ηλικία (2-6 ετών) είναι ένα στάδιο της ζωής του ατόμου με πολλές βιολογικές και γνωσιακές εξελίξεις, σημαντικές για τα επόμενα στάδια ανάπτυξης. Η διατροφή αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο για την ανάπτυξη των παιδιών και αυτή είναι η κατάλληλη ηλικία για να μπουν οι σωστές βάσεις και στη διατροφική εκπαίδευση του ατόμου, που θα καθορίσουν τις διατροφικές επιλογές και συμπεριφορές του και μετέπειτα.

Αλλαγές που συμβαίνουν στο σώμα:

• Το βάρος αυξάνεται κατά 2-3 kg/ έτος
• Το ύψος αυξάνεται κατά 6-8 cm/ έτος
• Κάποια παιδιά παρουσιάζουν στασιμότητα και αργότερα εμφανίζουν απότομη ώθηση ύψους και βάρους και αυτό αντικατοπτρίζεται στην όρεξη τους, συνεπώς δεν χρειάζεται πίεση στην κατανάλωση φαγητού
• Επιμήκυνση άκρων (καθοριστικό ρόλο παίζει σε αυτό και η άσκηση)
• Μείωση σωματικού λίπους
• Αύξηση μυϊκής μάζας
• Αύξηση οστικής μάζας και δοντιών

Γνωσιακές αλλαγές:

• Ανάπτυξη νευρικού συστήματος (κεντρικού και περιφερικού)
• Συμπλήρωση εγκεφαλικών κυττάρων (σημαντική βοήθεια το διάβασμα και το παιχνίδι)
• Αναπτυξιακά επιτεύγματα (ικανότητα ομιλίας, μάσησης, κοινωνικές/ γνωστικές/ φυσικές δεξιότητες)
• Μίμηση συμπεριφορών στο τραπέζι
• Συμμετοχή σε διαδικασία μαγειρικής
• Ενδιαφέρον ή και φόβος για κατανάλωση νέων τροφών

Ο ρόλος της διατροφής είναι εξαιρετικά σημαντικός σε όλα τα παραπάνω αρχικά, για λόγους πρόληψης. Μια ισορροπημένη διατροφή θα εξασφαλίσει ένα φυσιολογικό σωματικό βάρος που συνεπάγεται και με υγιή ανάπτυξη. Επίσης, συμβάλλει στη σωστή πνευματική λειτουργία και νοητική απόδοση, όχι μόνο σε αυτή την ηλικία, αλλά και στα επόμενα σχολικά χρόνια. Ακόμα, είναι εξίσου σημαντικό να γίνει πρόληψη των μη μεταδιδόμενων νοσημάτων (δυσλιπιδαιμία, υπέρταση, σακχαρώδης διαβήτης, χολολιθίαση), καθώς είναι νοσήματα που δεν αφορούν μόνο τους ενήλικες αλλά και τα παιδιά. Επιπλέον, η διατροφή συνδέεται και με τη στοματική υγεία. Η μη ισορροπημένη διατροφή θα οδηγήσει σε τερηδόνα (>25% παιδιών 2-5 ετών), διάβρωση σμάλτου, περιοδοντίτιδα, αιμορραγία ούλων, κυρίως η ζάχαρη, οι χυμοί φρούτων και τα αναψυκτικά.

Ένα άλλο μεγάλο ζήτημα για το οποίο πρέπει οι γονείς να ενημερώνονται και να φροντίζουν για την πρόληψη του είναι η παιδική παχυσαρκία. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) ως παχυσαρκία ορίζεται υπερβολική/ μη φυσιολογική συσσώρευση λίπους που μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την υγεία του ατόμου. Η παχυσαρκία αναγνωρίζεται πλέον επίσημα από τον ΠΟΥ ως νόσος και ο επιπολασμός της φτάνει τα 41.000.000 παιδιά <5 χρ. Παγκοσμίως, ενώ στη χώρα μας αφορά το 46% των αγοριών και το 38% των κοριτσιών. Οι επιπτώσεις της παχυσαρκίας αφορούν πολλά συστήματα οργάνων αυξάνοντας τον κίνδυνο ανάπτυξης χρόνιων νοσημάτων και παχυσαρκίας στην ενήλικη ζωή (>50%), οδηγεί σε προσωρινή απότομη ανάπτυξη και πρώιμη εφηβεία και μετά επιβράδυνση αυτής και φυσικά έχει και ψυχολογικές επιπτώσεις.

Η παιδική παχυσαρκία όμως, είναι ένα πολυπαραγοντικό θέμα. Αίτια αποτελούν το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον (γονείς, παππούδες, φροντιστές, σχολείο, κλπ.), η κληρονομικότητα (1 γονιός 50%-2 γονείς παχύσαρκοι 80% πιθανότητα εμφάνισης), ψυχολογικά αίτια, ορμονικές διαταραχές, ο τρόπος ζωής (που τείνει να γίνεται όλο και περισσότερο καθιστικός) και φυσικά η διατροφή. Επίσης, πρέπει να πούμε ότι δυστυχώς, επικρατούν πολλές λανθασμένες αντιλήψεις γύρω από τη διατροφή και την εικόνα σώματος των παιδιών όπως «η κοιλίτσα θα γίνει μπόι», «τα αδύνατα παιδιά μπορούν να τρώνε ό,τι θέλουν» και «τα επιλεκτικά παιδιά, πρέπει να τρώνε αυτό που τους αρέσει, προκειμένου να μη φάνε τίποτα». Επιπλέον, έρευνες δείχνουν ότι οι περισσότεροι γονείς δεν μπορούν να αναγνωρίσουν ότι το παιδί τους είναι υπέρβαρο ή παχύσαρκο, παρόλο που αντιλαμβάνονται ότι η παχυσαρκία είναι ένα σοβαρό ζήτημα υγείας και το 70% των γονέων δηλώνουν ότι το παιδί τους έχει φυσιολογικό βάρος ενώ, μόνο 3 στους 10 αντιλαμβάνονται ότι το παιδί τους έχει πρόβλημα βάρους.

Μπορείτε και εσείς να διαπιστώσετε πολύ εύκολα αν το παιδί βρίσκεται στα φυσιολογικά ή μη εύρη, ανιχνεύοντας που βρίσκεται η ανάπτυξη του στις καμπύλες ανάπτυξης που βρίσκονται σε κάθε βιβλιάριο υγείας του παιδιού. Αρχικά, βρίσκουμε τον δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ) που είναι βάρος/ύψος², για παράδειγμα 35kg/1,27m²=21,7 ΔΜΣ. Στη συνέχεια, στον πίνακα με τις καμπύλες ανάπτυξης (του CDC) στο κάτω μέρος βρίσκουμε την ηλικία του παιδιού και στο αριστερό μέρος τον ΔΜΣ. Εάν βρίσκεται <85^η ε.θ. (εκατοστιαία θέση), τότε έχει φυσιολογικό ΔΜΣ, εάν βρίσκεται μεταξύ 85^ης και 95^ης ε.θ., τότε είναι υπέρβαρο, ενώ όταν βρίσκεται >95^η ε.θ. είναι παχύσαρκο.

Τι να προσέξω κυρίως στη διατροφή του παιδιού μου;

• Ποικιλία φρούτων και λαχανικών, τα περισσότερα ωμά
• Γαλακτοκομικά (από την ηλικία των 2 ετών μπορούμε να ξεκινήσουμε την κατανάλωση χαμηλής περιεκτότητας σε λιπαρά) και τυροκομικά χαμηλά σε αλάτι (μυζήθρα, κατίκι, ανθότυρο)
• Δημητριακά και ζυμαρικά ολικής άλεσης και χωρίς πρόσθετη ζάχαρη
• Όσπρια καλά μουλιασμένα και μαγειρεμένα
• ¨Καλά λιπαρά (ψάρια, ξηροί καρποί ανάλατοι αλεσμένοι ή πολτοί ξηρών καρπών)
• Πρωτεΐνες υψηλής βιολογικής αξίας (κρέας, πουλερικά, ψάρι, αυγό)
• Περιορίστε τη ζάχαρη, τους χυμούς είτε φυσικούς είτε φρουτοποτά, το αλάτι, τα αναψυκτικά, το επεξεργασμένο κρέας (συμπ. της γαλοπούλας), τα τηγανιτά τρόφιμα
• Αντικαταστήστε την μαγειρική με κρέμες γάλακτος και ζωϊκά λίπη (βούτυρο) με φυτικά λιπαρά (ελαιόλαδο)

Πολύ σημαντικό είναι να θυμάστε τα εξής:

• Δεν χρησιμοποιούμε τα τρόφιμα ως επιβράβευση
• Όχι φαγητό μπροστά σε οθόνη
• Περιορίστε τα λιγότερο υγιεινά τρόφιμα στο σπίτι (ειδικές περιστάσεις-όχι καθημερινά)
• Αποφύγετε τους χαρακτηρισμούς τροφίμων π.χ. ¨καλά¨ και ¨κακά¨
• Διαχωρίστε την επιθυμία για φαγητό από την επιθυμία για στοργή
• Αφήνετε τα παιδιά να συμμετέχουν στην ετοιμασία του φαγητού και την αγορά τροφίμων
• Αποτελέστε πρότυπο για το παιδί σας. Υιοθετήστε το μότο «Κάνε ότι κάνω» και όχι «Κάνε ότι λέω»

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

Kumar S, Kelly AS. Review of Childhood Obesity: From Epidemiology, Etiology, and Comorbidities to Clinical Assessment and Treatment. Mayo Clin Proc. 2017 Feb;92(2):251-265.

Ινστιτούτο Προληπτικής, Περιβαλλοντικής και Εργασιακής Ιατρικής, Prolepsis; Εθνικός διατροφικός οδηγός για βρέφη, παιδιά και εφήβους.

Skelton JA, Irby MB, Grzywacz JG, Miller G. Etiologies of obesity in children: nature and nurture. Pediatr Clin North Am. 2011 Dec;58(6):1333-54.